Een van de zeldzaamste zoogdieren herontdekt op tafelbergen van The Lost World

KOOP JE TICKETS ONLINE

TICKETS !

 

Richtlijnen voor bezoekers

Roraima-muis (Podoxymys roraimae)
28/01/2015
Een van de zeldzaamste zoogdieren herontdekt op tafelbergen van The Lost World
post by
Reinout Verbeke

Een team van wetenschappers uit Brazilië en België heeft één van de zeldzaamste zoogdieren op aarde herontdekt, de Roraima-muis. Podoxymys roraimae komt alleen voor op de tepui’s of tafelbergen in het noorden van Zuid-Amerika. Het DNA van dit diertje wijst op oude verwantschappen met andere muizensoorten die zich hoofdzakelijk op het verafgelegen Braziliaanse plateau hebben verspreid in plaats van in de Andes of in de aangrenzende laaglanden van de Amazone.

Tepui’s zijn kolossale zandstenen tafelbergen in de hooglanden van Guyana. Ze vormen een van de opmerkelijkste landschappen ter wereld. Majestueus torenen ze uit boven de savanne en de tropische wouden in het zuiden van Venezuela, West- en Centraal-Guyana en het noorden van Brazilië. Dit indrukwekkende landschap inspireert schrijvers en filmmakers al meer dan een eeuw: van Sir Arthur Conan Doyle met zijn roman The Lost World (1912) tot Disney-Pixar met de film Up (2009). Allemaal laten ze ons kennismaken met lang vergeten diersoorten zoals dinosauriërs of reusachtige vogels die op de afgelegen en ontoegankelijke toppen van de tafelbergen leven.

Toevallige ontdekking

Herpetoloog Philippe Kok, postdoctoraal onderzoeker van het Amphibian Evolution Lab van de Vrije Universiteit Brussel en onderzoeker van het Koninklijk Belgisch Instituut voor Natuurwetenschappen, herontdekte de muis in november 2009 op de top van de Wei Assipu-tepui (2.216 meter hoog) in de regio Cuyuni-Mazaruni (Guyana) dicht bij de Braziliaanse grens. Kok was eigenlijk op expeditie om kikkers en hagedissen te zoeken, maar vond de muis, die in de buurt van zijn kampplaats rondsnuffelde. 'Ik exploreer deze regio al meer dan tien jaar en heb honderden gewervelde diersoorten gecatalogeerd, maar dit was de eerste en enige keer dat ik deze muis zag', vertelt Kok. Yuri Leite, professor aan de Universidade Federal do Espírito Santo in het zuidoosten van Brazilië, hoorde het verhaal van Koks veldassistent. De beschrijving van het muisje – klein, korte staart, kleine oortjes en langgerekte klauwen – deed hem meteen beseffen dat het hier om een bijzondere vondst ging.

Zevende exemplaar

De Roraima-muis behoort niet alleen tot de zeldzaamste dieren ter wereld, er zijn ook weinig zoogdieren met een dergelijke beperkte geografische verspreiding. Van de muis werden tot nu toe slechts zes exemplaren gevonden (in 1927 en in 1989) en die leefden allemaal op de top van dezelfde tepui, de Roraima-berg op de grens van Guyana, Venezuela en Brazilië. Kok vond niet alleen het zevende specimen van Podoxymys roraimae – en nam er de eerste foto van –, hij ontdekte ook een tweede plaats waar het diertje voorkomt, namelijk de Wei Assipu-tepui op de grens tussen Guyana en Brazilië. Leite nam contact op met Kok en wees hem op het belang van zijn ontdekking en op de biogeografische implicaties van verder onderzoek naar de evolutionaire roots van het diertje.

De dichtste verwant van Podoxymys roraimae was tot voor deze ontdekking nog onbekend, waardoor wetenschappers de plaats van het diertje in de levensboom niet kenden. 'Alsof je een enig kind aantreft op de tepui’s zonder te weten wie zijn naaste familie is of waar die woont', verklaart Leite.

DNA-analyse

Om de evolutionaire bijzonderheden van dit zeldzame dier na te gaan, werkten Leite en Kok samen met Marcelo Weksler, hoogleraar zoölogie aan de Universidade Federal do Rio de Janeiro. Ze analyseerden voor het eerst het DNA van de Roraima-muis en vergeleken het met dat van andere Zuid-Amerikaanse muizen en ratten. Thalpomys en Necromys blijken de nauwste verwanten, twee taxa die in open vegetaties leven, vooral in de Cerrado op het Braziliaanse Plateau. ‘Het is verrassend dat de nauwste verwant van een kleine muis die alleen op twee geïsoleerde tafelbergen rondkruipt, in een gebied leeft dat duizenden kilometers daarvandaan ligt’, zegt Philippe Kok.

De bevindingen spreken de huidige modellen tegen over hoe de fauna van de tafelbergen evolueerden. Wetenschappers dachten altijd dat de kleine zoogdieren op die tafelbergen afstamden van soorten uit de Andes, ofwel van dieren uit de onmiddellijke omgeving van de tafelbergen. De verbinding tussen het Guyaanse Plateau en het Brazilaanse Plateau – het nieuwe scenario dat Kok en collega’s suggereren – is minstens 2,47 miljoen jaar oud, wijzen de genetische analyses uit.

Hoe de tepuis van Guyana en het Braziliaanse Plateau verbonden waren in het laat-plioceen moet nog verder onderzocht worden. ‘Misschien was er een ecologische corridor tussen de twee, en/of werd de verspreiding van hun voorouders plots ‘gesplitst’ door geologische of klimatologische gebeurtenissen', suggereert Kok.

 

Klik op de afbeelding bovenaan om meer foto's te zien.

 
Abonneren op Royal belgian Institute for natural Sciences News
Go to top